China and Russia engaged in exerting covert political influence aimed at the Netherlands

BeÏnvloeding van beleid en politieke besluitvorming In recente jaarverslagen meldden AIVD en MIVD al dat onder meer China en met name Rusland zich bezighouden met heimelijke politieke beïnvloeding gericht op Nederland. Het gaat dan om het verzamelen van politieke inlichtingen en pogingen tot heimelijke beÏnvloeding van beleid in Nederland. Deze activiteiten kunnen het functioneren van het democratisch bestel aantasten. Politieke inlichtingen kunnen worden ingezet om besluitvorming te beïnvloeden en landen tegen elkaar uit te spelen. Zodoende kan het ongehinderd functioneren van de Nederlandse politieke besluitvorming en de internationale samenwerking in het Westen ondermijnd worden. De effectiviteit van deze activiteiten voor die landen laat zich moeilijk beoordelen. Dit heeft niet alleen te maken met het heimelijke karakter daarvan, maar ook met de intrinsieke weerbaarheid binnen politieke instituties en de samenleving. In sommige gevallen is er geen bewijs van directe beïnvloeding maar kunnen relaties tussen statelijke actoren en Nederlandse burgers, bedrijven en organisaties wel als zorgelijk worden gekenmerkt. Een recent voorbeeld uit Duitsland geeft echter een aardig inkijkje in de praktijk. In april 2019 legde gezamenlijk onderzoek van Der Spiegel, de ZDF, de BBC en La Repubblica bloot hoe Markus Frohnmaier, een Duitse politicus van Alternative für Deutschland (AfD), door Russische agenten is aangelopen en gecultiveerd met als doel hem een pion van het Kremlin te maken. In de afgelopen jaren zijn er diverse voorbeelden geweest van situaties waarbij de economische macht van China de politieke besluitvorming van EU-lidstaten lijkt te hebben beïnvloed. China’s economische agenda is tevens politiek gemotiveerd. Dit blijkt onder andere uit een scala aan economische middelen dat China inzet om politieke doelen te behalen en politieke druk of invloed uit te oefenen. Binnen de EU lijken de verschillende gradaties van zowel afhankelijkheid van Chinese export als de behoefte aan Chinese investeringen het innemen van een eenduidig standpunt over China te bemoeilijken. Onder meer onder de vlag van het zogenaamde Belt and Road Initiative (BRI) doet China steeds vaker investeringen in (vitale) infrastructuren in Europa. Deze investeringen kunnen de economische en daarmee politieke onafhankelijkheid van landen ondermijnen. Grote investeringen in (kandidaat)lidstaten kunnen breuklijnen creëren of verscherpen tussen de lidstaten die zich harder tegenover China willen opstellen en de lidstaten die Chinese investeringen niet willen mislopen, of reeds een financiële of economische afhankelijkheid van China kennen. Veel genoemde voorbeelden die een dergelijke vorm van beïnvloeding zouden illustreren, zijn de Chinese investeringen in de Griekse haven van Piraeus sinds 2016 en de toenemende actieve rol van China in kandidaat EU-lid Servië. Beïnvloeding vindt ook plaats door desinformatie. Technologische en maatschappelijke ontwikkelingen en een snellere verspreiding van (nep)nieuws vergroten de mogelijkheden voor desinformatie door statelijke actoren. Er is op dit moment te weinig bekend over de effectiviteit van deze campagnes om een goede inschatting van de dreiging te kunnen maken. Wel bleek in 2020 dat sinds de COVID-19 uitbraak complottheorieën zich sneller van de marges van het internet naar reguliere media verspreiden en daarmee een groter bereik krijgen dan voorheen. Diverse onderzoeksbureaus die sociale media analyseren, constateerden dat complottheorieën over het coronavirus zich met een ongekende snelheid over sociale media verspreiden en bovendien weerklank vonden in reguliere media. Waar het voorheen zes tot acht maanden kon duren voordat zulke vergezochte narratieven van randgroepen in mainstreamkanalen terecht kwamen, voltrekt dit traject zich tijdens de COVID-19 crisis in enkele weken tot zelfs dagen. De zorg bestaat dat de (online) context in het afgelopen jaar bijgedragen heeft aan een verlaging van de drempel voor extremistisch gedrag, zoals de brandstichtingen aan 5G-zendmasten suggereren. Nieuwe technologieën, zoals het gebruik van kunstmatige intelligentie om deep fake-foto’s en -video’s te maken, maken dit probleem nog pregnanter.